• Quan hệ quốc tế

Hiệp ước MARRAKESH - Tăng cường cơ hội tiếp cận thông tin,tài liệu cho người khuyết tật

Sự thiếu thốn các tài liệu có thể tiếp cận được là một trở ngại rất lớn của người khiếm thị nói riêng, người không đọc được chữ in nói chung trong việc nắm bắt thông tin, mở rộng tầm hiểu biết và vươn lên hòa nhập cộng đồng. Theo ước tính của Hiệp hội Người mù thế giới, các tài liệu được chuyển sang định dạng dễ tiếp cận ở các nước như chữ Braille, audio… đến nay chỉ chiếm từ 1 - 7 %. Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là do những rào cản từ Luật Bản quyền của các quốc gia mang lại. Chính vì vậy, Hiệp ước Marrakes ra đời nhằm Tạo điều kiện thuận lợi cho người mù, người nhìn kém hoặc những người không đọc được chữ in tiếp cận với các tác phẩm đã xuất bản là sự bổ sung mới cho các điều ước quốc tế về bản quyền do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), một cơ quan chuyên môn của Liên Hợp quốc quản lý. Đây là Hiệp ước mang định hướng phát triển xã hội và chứa đựng tính nhân văn sâu sắc.

Toàn cảnh hội nghị

Hiệp ước đòi hỏi các quốc gia phê chuẩn phải đưa ra những giới hạn và ngoại lệ đối với quy định bản quyền nhằm cho phép sao chép, phân phối các tác phẩm đã xuất bản, sản xuất chúng bằng các định dạng được thiết kế phù hợp cho người khiếm thị và người không đọc được chữ in bình thường, đồng thời, cho phép trao đổi các tác phẩm đó giữa các nước với nhau thông qua các tổ chức phục vụ những người thụ hưởng nói trên.

          Hiệp ước quy định rõ người thụ hưởng là những người bị ảnh hưởng bởi một trong các khuyết tật gây trở ngại cho việc đọc các tài liệu bằng chữ in bình thường mà định nghĩa rộng bao gồm những người mù, người nhìn kém, khuyết tật về đọc hoặc những người khuyết tật về thể chất dẫn đến không thể cầm quyển sách, lật giở từng trang sách hay thực hiện thao tác đưa mắt để đọc một cách bình thường. Các tác phẩm với các định dạng bằng văn bản, ký hiệu hoặc hình minh họa liên quan được xuất bản hoặc công bố công khai trong bất kỳ phương tiện truyền thông nào đều  thuộc phạm vi của hiệp ước này.

Hiệp ước Marrakesh cung cấp các quy tắc cụ thể liên quan đến cả những quy định về bản quyền và trường hợp ngoại lệ trong nước và xuyên biên giới. Trước tiên, nó đòi hỏi các bên ký kết đưa ra quy định giới hạn và ngoại lệ đối với luật bản quyền trong nước cho những người khiếm thị và người không đọc được chữ in. Các quy định ngoại lệ bao gồm quyền sao chép, quyền phân phối, quyền sản xuất và công bố rộng rãi. Các đơn vị được ủy quyền trên cơ sở phi lợi nhuận, sản xuất các bản định dạng dễ tiếp cận, có thể được phân phối với hình thức cho mượn phi thương mại hoặc cung cấp các bản điện tử; các điều kiện cho hoạt động này bao gồm việc tiếp cận hợp pháp các tác phẩm, giữ nguyên nội dung, chỉ thay đổi những gì cần thiết để làm cho tác phẩm dễ tiếp cận và cung cấp cho những người thụ hưởng. Các đơn vị cũng bảo đảm rằng: chỉ cung cấp tài liệu cho những đối tượng nêu trên, ngăn chặn việc sử dụng trái phép các bản sao, đồng thời, duy trì việc theo dõi, thực hiện các trao đổi, chia sẻ các bản sao phù hợp. Những người khiếm thị và khuyết tật chữ in cũng có thể tạo một bản sao để sử dụng cho cá nhân phục vụ việc học tập, công tác…  của mình.

          Bên cạnh đó, hiệp ước yêu cầu các quốc gia phê chuẩn cho phép nhập khẩu và xuất khẩu các bản định dạng dễ tiếp cận trong điều kiện nhất định mà không cần xin phép chủ sở hữu quyền tác giả. Điều này sẽ giúp các tổ chức và cá nhân tiết kiệm được công sức, tránh việc nhiều tổ chức cùng chuyển đổi một tài liệu sang dạng dễ tiếp cận mà có thể chia sẻ và dành nguồn lực để chuyển đổi những tác phẩm khác. Như vậy, nguồn tài liệu dễ tiếp cận sẽ ngày càng phong phú hơn.

          Lễ Thông qua và kí tham gia hiệp ước được tổ chức vào ngày 27/6/2013 tại Marrakesh, Marốc. Ấn Độ là nước đầu tiên phê chuẩn hiệp ước này vào ngày 30/6/2014 và sau đó tròn hai  năm, Canada là quốc gia thứ 20 phê chuẩn để cùng với 19 quốc gia khác làm cho hiệp ước có hiệu lực theo quy định. Đến nay, đã có 31 nước trên thế giới phê chuẩn hiệp ước Marrakesh. Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới và Hiệp hội Người mù thế giới đang nỗ lực phối hợp để thúc đẩy việc gia nhập hiệp ước của các quốc gia trên thế giới. Cũng với mục đích trên, hội nghị về Hiệp ước Marrakesh và sản xuất tài liệu dễ tiếp cận tại khu vực đông Nam Á vừa được hai đơn vị đồng tổ chức từ ngày 01/11 – 06/11 vừa qua tại Singapore với sự tham gia của đại diện Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, Hiệp hội Người mù khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các cơ quan nhà nước quản lí về bản quyền và Hội Người mù các nước trong khu vực. Đoàn đại biểu của Hội Người mù Việt Nam gồm 02 thành viên, do ông Phạm Xuân Trường – Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo – PHCN cho người mù thuộc TW Hội làm trưởng đoàn. Hội nghị đã góp phần nâng cao nhận thức về nội dung và ý nghĩa của Hiệp ước; chia sẻ về chính sách, kinh nghiệm của các nước đã phê chuẩn hiệp ước; những thuận lợi và khó khăn của những nước chưa phê chuẩn; đồng thời xây dựng kế hoạch cùng nhau vận động để hiệp ước được áp dụng rộng rãi trong toàn khu vực.

Hội nghị về Hiệp ước Marrakesh và sản xuất tài liệu dễ tiếp cận tại khu vực Đông Nam Á vừa được tổ chức tại Singapore từ 01-06/11/2017.

Ở Việt Nam, trong Luật Sở hữu trí tuệ 2005, tại Khoản 1, Điều 25 quy định: Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao, trong đó, có việc chuyển đổi sang chữ Braille hoặc kí hiệu khác cho người khiếm thị. Tuy nhiên, cho đến nay, nước ta vẫn chưa phê chuẩn Hiệp ước Marrakesh. Việc phê chuẩn Hiệp ước sẽ góp phần khẳng định thêm những cam kết mạnh mẽ của Việt Nam với cộng đồng quốc tế trong việc bảo đảm quyền, giúp người khiếm thị và người khuyết tật nói chung vươn lên hòa nhập cộng đồng. Mặt khác, cũng giúp người khiếm thị Việt Nam có thêm cơ hội chia sẻ và đón nhận sự chia sẻ về tài liệu của các tổ chức, cá nhân trên thế giới. Trên thực tế, các tài liệu đã chuyển đổi sang dạng dễ tiếp cận ở nước ta vẫn còn rất ít. Do đó, hòa chung với phong trào của những người đồng tật quốc tế, trong thời gian tới, Hội Người mù Việt Nam cần tích cực phối hợp với các bộ, ban ngành liên quan thực hiện lộ trình nhằm kiến nghị với Quốc hội phê chuẩn Hiệp ước Marrakesh và  tăng cường sự hỗ trợ để sản xuất thêm nhiều tài liệu tiếp cận cho người khiếm thị, đồng thời, kêu gọi các tổ chức, cá nhân chung tay góp sức để nguồn tài liệu ngày càng phong phú hơn. Mặt khác, bản thân những người mù chúng ta cũng cần nâng cao khả năng ngoại ngữ để tận dụng tối đa những thuận lợi do Hiệp ước mang lại.  Thực hiện được những vấn đề nêu trên, tin tưởng rằng trong thời gian tới, nguồn sách báo, tài liệu tham khảo có thể tiếp cận được sẽ ngày càng được nâng lên cả về số lượng và chất lượng để những người mù, nhìn kém và những đối tượng khó khăn trong lĩnh vực này có thêm cơ hội mở rộng thông tin, kiến  thức và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng xã hội.

Việt Anh


Hưởng ứng ngày cây gậy trắng quốc tế

Hưởng ứng ngày cây gậy trắng quốc tế

Bước ngoặt cuộc đời Bước ngoặt cuộc đời/

Khi sinh ra, đôi mắt tôi đã không được bình thường như bao đứa trẻ khác. Mặc dù vậy, đến tuổi đi học tôi vẫn được đến trường học tập, vui chơi cùng chúng bạn. Nhưng chỉ đến lớp 8 tôi đã phải nghỉ học...

Dám nghĩ – dám làm /

Mặc dù chịu cảnh mù lòa nhưng ông Lê Đình Vũ ở phường Hương Văn, thị xã Hương Trà tỉnh Thừa Thiên Huế không chỉ là tấm gương tiêu biểu trong hoạt động hội, mà còn được cộng đồng biết đến là người làm...

Nghị lực từ trái tim /

Trước khi kết nạp vào hội năm 2013 Nguyễn Kim Hoàng một chàng trai trẻ đầy nhiệt huyết – Tốt nghiệp cử nhân khoa Công nghệ thông tin của Viện Đại học Mở Hà Nội và là Võ sư Pencat Silat. Mất đi ánh...

Đại hội Đại biểu lần thứ IV Hội Người mù tỉnh Bắc Ninh Đại hội Đại biểu lần thứ IV Hội Người mù tỉnh Bắc Ninh/

Trong 2 ngày 24 - 25/10/2012, Hội Người mù tỉnh Bắc Ninh đã tổ chức Đại hội Đại biểu lần thứ IV, nhiệm kỳ (2012 - 2017). Đến dự có ông Đinh Thanh Tùng - Ủy viên Ban Thường vụ - Trưởng Ban Kiểm tra...

Giấc mơ và trăn trở của học sinh khiếm thị Giấc mơ và trăn trở của học sinh khiếm thị/

Kết thúc năm học 2012 – 2013, Chi hội người mù trường Phổ thông Chuyên biệt (PTCB) Nguyễn Đình Chiểu Đà Nẵng có 5 hội viên đã hoàn thành chương trình Trung học phổ thông và chuẩn bị bước vào giảng...

Đại hội đại biểu Hội Người mù lần thứ I Hội Người mù tỉnh Hậu Giang /

Ngày 26/11/2013 tại hội trường Thành ủy Vị Thanh, Hội Người mù tỉnh Hậu Giang đã tổ chức Đại hội đại biểu Hội Người mù lần thứ I, nhiệm kỳ 2013-2018